Mostek termiczny to obszar przegrody budowlanej, w którym opór cieplny jest wyraźnie niższy niż w sąsiednich obszarach tej samej przegrody. W praktyce oznacza to lokalne obniżenie temperatury na powierzchni wewnętrznej — co może prowadzić do kondensacji pary wodnej, rozwoju pleśni i zwiększonych strat ciepła. Przy ocieplaniu poddaszy użytkowych mostki termiczne są jednym z najczęstszych problemów wykonawczych.
Prace izolacyjne na dachu — projekt termoizolacji. Źródło: Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0
Podział mostków termicznych
Norma PN-EN ISO 10211 rozróżnia dwa podstawowe rodzaje mostków termicznych:
- Geometryczne — wynikają z kształtu budynku. Narożniki zewnętrzne, attyki, ościeża okien dachowych — w tych miejscach powierzchnia zewnętrzna odprowadzająca ciepło jest większa od wewnętrznej.
- Liniowe i punktowe — wynikają z obecności elementów konstrukcyjnych o wyższej przewodności cieplnej niż otaczający materiał izolacyjny. Krokwie drewniane (λ ≈ 0,13 W/(m·K)) wbudowane w warstwę izolacyjną z wełny mineralnej (λ ≈ 0,036 W/(m·K)) stanowią typowy przykład liniowego mostka termicznego.
Krokwie jako liniowe mostki termiczne
W połaci dachowej izolowanej wyłącznie między krokwiami każda krokiew stanowi wąski, ale ciągły pas słabo izolowanego materiału biegnący od okapu do kalenicy. Udział krokwi w całkowitej powierzchni połaci wynosi zazwyczaj 10–15%. Jeśli krokwie mają przekrój 6×18 cm rozmieszczone co 90 cm, to stosunek powierzchni drewna do przestrzeni między krokwiami wynosi ok. 6/(90-6) ≈ 7%.
Obliczenia pokazują, że izolacja ułożona wyłącznie między krokwiami o grubości 18 cm (wełna λ=0,036) daje efektywne U całej połaci około 0,22–0,25 W/(m²·K) — mimo że U samej izolacji między krokwiami wyniosłoby około 0,20 W/(m²·K). Różnicę powodują mostki na krokwiach.
Rozwiązaniem jest dodatkowa warstwa izolacji ciągłej — pod lub nad krokwiami. Typowe podejście to:
- Izolacja między krokwiami — pierwsza warstwa wypełniająca całą przestrzeń między belkami.
- Izolacja poprzeczna pod krokwiami — druga warstwa mat układana prostopadle do krokwi, eliminująca liniowe mostki. Typowa grubość: 6–10 cm.
Okna dachowe — mostki geometryczne i liniowe
Osadzenie okna dachowego przerywa ciągłość warstwy izolacyjnej. Producenci okien dachowych (m.in. Velux, Fakro) dostarczają specjalne kołnierze termoizolacyjne przeznaczone do montażu wokół ramy okiennej. Ich zadaniem jest wypełnienie szczeliny między ramą okna a izolacją połaci i minimalizacja mostka liniowego wzdłuż obwodu okna.
Płyty izolacyjne mocowane do ściany. Źródło: Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0
Dodatkowym elementem jest izolacja ościeży okiennych od wewnątrz. Obszar bezpośrednio przy ramie okna jest szczególnie narażony na kondensację — temperatura powierzchni jest tu niższa niż w środkowej strefie połaci. Starannie wykonana izolacja wokół ramy, z zastosowaniem trójwarstwowej taśmy uszczelniającej (ze szczelną od wnętrza i paroprzepuszczalną od strony zewnętrznej), ogranicza oba efekty: mostki cieplne i infiltrację powietrza.
Murłata i połączenie ściany z połacią
Murłata — pozioma belka opierająca się na murze zewnętrznym, na której oparty jest dolny koniec krokwi — jest miejscem, gdzie warstwa izolacyjna połaci łączy się z izolacją ściany zewnętrznej. Nieszczelność lub przerwa w izolacji w tym miejscu powoduje mostek liniowy biegnący przez cały obwód budynku.
W praktyce szczelność izolacji przy murłacie jest trudna do uzyskania ze względu na geometrię węzła. Częstym błędem jest pozostawienie odkrytego końca izolacji połaci bez kontaktu z izolacją ściany. Rozwiązanie polega na przedłużeniu izolacji połaci poza krokiew aż do zetknięcia z ociepleniem ściany zewnętrznej — lub na zastosowaniu specjalnych przekładek termicznych pod murłatą.
Styk poddasza z nieogrzewaną przestrzenią
W budynkach, gdzie tylko część poddasza jest użytkowa, ściana oddzielająca ogrzewane pomieszczenia od nieogrzewanych fragmentów poddasza (tzw. ściana kolankowa lub mur językowy) wymaga izolacji termicznej zarówno od strony bocznej, jak i u podstawy — gdzie styka się z izolowaną podłogą poddasza.
Metody oceny mostków termicznych
Mostki termiczne można identyfikować metodami obliczeniowymi (symulacje numeryczne MES) lub diagnostycznymi:
- Termografia podczerwona — kamera termowizyjna rejestruje rozkład temperatury na powierzchni przegrody. Mostki termiczne widoczne są jako obszary o wyraźnie niższej temperaturze wewnętrznej powierzchni. Badanie należy wykonywać przy różnicy temperatur zewnętrznej i wewnętrznej co najmniej 10°C.
- Blower-door test — badanie szczelności powietrznej budynku. Nie wykrywa mostków termicznych bezpośrednio, ale lokalizuje nieszczelności powietrzne, które często współwystępują z mostkami.
Źródła i literatura
- PN-EN ISO 10211:2017 — Mostki cieplne w budynkach
- PN-EN ISO 14683:2017 — Liniowe współczynniki przenikania ciepła mostków termicznych
- Stowarzyszenie na Rzecz Systemów Ociepleń — www.sso.org.pl
- Instytut Techniki Budowlanej — www.itb.pl